การเสด็จนครศรีธรรมราชของรัชกาลที่ ๔ : การเดินทางที่คำนวณได้ทุกองศา

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) ทรงเสด็จพระราชดำเนินประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ในช่วงกลางพุทธศตวรรษที่ ๒๔ ซึ่งรวมถึงเมืองนครศรีธรรมราช อันเป็นหัวเมืองสำคัญด้านการปกครองและพระพุทธศาสนา การเสด็จครั้งนี้เกิดขึ้นในบริบทที่สยามเริ่มรับและประยุกต์ใช้วิทยาการตะวันตก โดยเฉพาะการเดินเรือกลไฟและความรู้ด้านภูมิศาสตร์สมัยใหม่ พระองค์ทรงใช้เรือพระที่นั่งในการเดินทางทางทะเล และมีบันทึกในพระราชหัตถเลขาที่สะท้อนถึงการกำกับเส้นทางการเดินเรือด้วยพระองค์เองและ อีกประการหนึ่งทรงตั้งพระทัยเสด็จมานมัสการองค์พระบรมธาตุในวันวิสาขบูชาที่มีปรากฏการณ์ราหูอมจันทร์ด้วยเช่นกันจึงกำหนดวันเสด็จมาถึงนครตามปฏิทินที่ทรงคำนวณไว้ล่วงหน้าแล้ว ไม่ใช่เพียงการพึ่งพาประสบการณ์ของนายเรือดังเช่นในอดีต หลักฐานทางประวัติศาสตร์ระบุว่าพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีความรู้ด้านดาราศาสตร์และคณิตศาสตร์อย่างลึกซึ้ง ซึ่งทรงนำมาใช้จริงในการเดินเรือ โดยเฉพาะการระบุตำแหน่งด้วยระบบ ละติจูดและลองจิจูด อันเป็นระบบพิกัดสากลที่ใช้กันในโลกตะวันตก การใช้เส้นรุ้งและเส้นแวงในการกำหนดตำแหน่งเรือพระที่นั่งสะท้อนถึงการนำหลักวิทยาศาสตร์มาใช้กับพระราชกรณียกิจโดยตรง การเสด็จมายังนครศรีธรรมราชจึงเป็นตัวอย่างสำคัญของการเดินทางที่อาศัยการคำนวณเชิงวิชาการ ไม่ใช่การเดินทางตามความเคยชินหรือจารีตเพียงอย่างเดียว พระปรีชาสามารถด้านการคำนวณของรัชกาลที่ ๔ ได้รับการยืนยันอย่างเป็นรูปธรรมจากการคำนวณการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงในวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๑๑ ล่วงหน้าประมาณสองปีก่อนเกิดเหตุจริง ซึ่งการคำนวณดังกล่าวใช้หลักเดียวกับการกำหนดตำแหน่งบนโลก คือการคำนวณเชิงเวลาและพิกัดภูมิศาสตร์ ความแม่นยำของผลการคำนวณได้รับการยอมรับจากนักวิทยาศาสตร์ทั้งไทยและต่างประเทศในเวลาต่อมา เมื่อพิจารณาในกรอบนี้ การเสด็จพระราชดำเนินมายังนครศรีธรรมราชจึงมิได้เป็นเพียงเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ของหัวเมืองปักษ์ใต้ หากแต่เป็นภาพสะท้อนของยุคสมัยที่สยามก้าวเข้าสู่โลกสมัยใหม่ ผ่านการเดินทางที่ “คำนวณได้ทุกองศา” ⸻ เขียนโดย : เอก ลิกอร์ สืบค้นข้อมูล :https://www.blogger.com/blog/post/edit/5729930378228200619/4125775288442094501 แหล่งอ้างอิง 1. พระราชหัตถเลขาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กรมศิลปากร, พิมพ์รวมเล่ม (หลายครั้ง) 2. จดหมายเหตุและเอกสารการเสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ในรัชกาลที่ ๔ หอจดหมายเหตุแห่งชาติ 3. พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับดาราศาสตร์ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) 4. สุริยุปราคา พ.ศ. ๒๔๑๑ และการคำนวณของรัชกาลที่ ๔ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ 5. Mongkut (Rama IV of Siam). Encyclopaedia Britannica และเอกสารวิชาการด้านดาราศาสตร์คริสต์ศตวรรษที่ 19