ที่มาของชื่อถนน มรคาแห่งตำนานและประวัติศาสตร์นครศรีธรรมราช

ถนนมิใช่เพียงเส้นทางสัญจรของยานพาหนะ หากแต่คือเส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงความทรงจำ และเป็นจารึกเล่มใหญ่ที่ปูลาดลงบนผืนแผ่นดิน เพื่อบอกเล่าตำนานแห่งบรรพชน" ในเขตกำแพงเมืองเก่าของ นครศรีธรรมราช นครอันเป็นอารยธรรมแห่งประวัติศาสตร์ของสยามประเทศ ถนนทุกสาย ตรอกทุกแห่ง และซอยทุกแยก มิได้เกิดขึ้นเพียงเพื่ออำนวยความสะดวกในการเดินทาง หากแต่ถูกขนานนามขึ้นเพื่อ "สถาปนาเกียรติยศ" แห่งบุคคลสำคัญ .ผู้ถักทอความเป็นมาของเมืองพระแห่งนี้ จากตำนานปรัมปราสู่หน้าประวัติศาสตร์ร่วมสมัย ขอเชิญร่วมย้อนรอยจารึกแห่งกาลเวลา ผ่าน ๒๑ มรคาแห่งความทรงจำ ที่ถูกจัดลำดับร้อยเรียงใหม่ตามยุคสมัยและบริบททางประวัติศาสตร์ ดังนี้ ๑. #ถนนราชนิคม ถนนราชนิคม เป็นถนนเชื่อมต่อระหว่างถนนอ้อมค่าย และ ถนนราชดำเนิน ที่สี่แยกวัดใหญ่ชัยมงคล มีชื่อมาจาก ยศของพระเจ้านครศรีธรรมราช ( หนู ) เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชในยุคธนบุรี ซึ่งมีฐานะเป็นเมืองประเทศราช ซึ่งถนนราชนิคม มาจากราชทินนามเต็มของพระเจ้านครศรีธรรมราช ( หนู ) นามว่า “ พระเจ้าขัตติยราชนิคม สมมติมไหสวรรค์ พระเจ้านครศรีธรรมราช ” เพื่อระลึกถึงเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชท่านนี้ ๒. #ถนนรามราชท้ายน้ำ ถนนรามราชท้ายน้ำ หรือ ถนนหน้าวัดมุมป้อม เป็นถนนที่เชื่อมระหว่างถนนพัฒนาการคูขวาง และ ถนนศรีธรรมโศกราช ตั้งตามชื่อของเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช ในยุคของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช คือ “ พระยารามราชท้ายน้ำ ” วีรบุรุษผู้ปกป้องเมืองนครศรีธรรมราชจากโจรสลัดจากเมืองยะโฮร์ จนกระทั่งพลีชีพกลางสมรภูมิรบ นอกจากเจดีย์สวรรค์ในพระวิหารธรรมศาลาแล้ว ก็มีชื่อถนนแห่งนี้ เป็นอนุสรณ์ที่ระลึกถึงเจ้าเมืองผู้หาญกล้าท่านนี้ ๓. #ถนนศรีปราชญ์ ถนนศรีปราชญ์ เป็นถนนที่ทอดระหว่างถนนท่าโพธิ์ และสิ้นสุดที่เชิงสะพานหลังจวน ถนนศรีปราชญ์ นำชื่อมาจากศรีปราชญ์ กวีเอกในยุคสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ที่มาสิ้นชีวิตที่เมืองนครศรีธรรมราช จึงมีการนำนามของศรีปราชญ์ มาเป็นชื่อถนนอีกเส้นหนึ่งของเมืองนครศรีธรรมราช ๔. #ถนนตากสิน ถนนตากสิน เป็นถนนที่เชื่อมต่อระหว่างถนนราชดำเนิน และ ถนนท่าโพธิ์ ผ่านหน้าวัดท่าโพธิ์วรมหาวิหาร นำชื่อมาจาก พระนามของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระมหากษัตริย์ผู้รวมชาติ รวมแผ่นดิน เพราะพระองค์เคยเสด็จมายังเมืองนครศรีธรรมราช และได้ทรงประกอบพระราชกรณีย์กิจในด้านต่างๆ ไว้ในเมืองนครศรีธรรมราชไว้หลายประการ จึงได้มีการเชิญพระนามของพระองค์มาตั้งเป็นชื่อถนน ๕. #ถนนศรีธรรมโศก ถนนศรีธรรมโศก เป็นถนนที่ทอดยาวจากสะพานหลังจวน ไปสิ้นสุดที่ถนนประตูชัยใต้ นำชื่อถนนมาจาก พระนามของพระเจ้าศรีธรรมโศกราช พระมหากษัตริย์ผู้ปกครองอาณาจักรศิริธรรมนครในอดีต ซึ่งมีอาณาจักรกว้างไกลครอบคลุมทั่วภาคใต้ จึงมีการเชิญพระนามของพระเจ้าศรีธรรมโศกมาตั้งชื่อถนน เพื่อรำลึกถึงบูรพมหาราชผู้ยิ่งใหญ่ที่ปกครองเมืองนครศรีธรรมราช ๖. #ถนนยมราช ถนนยมราช เป็นถนนที่เชื่อมระหว่าง ถนนหน้าเมือง ไปจนถึง วงเวียนข้างวัดศรีทวี ถนนยมราช นำชื่อมาจาก เจ้าพระยายมราช ( ปั้น สุขุม ) สมุหเทศาภิบาลมณฑลนครศรีธรรมราช ในยุครัชกาลที่ ๕ ซึ่งแต่เดิม เจ้าพระยายมราช เมื่อครั้งมาเป็นสมุหเทศาภิบาล มณฑลนครศรีธรรมราชนั้น ท่านมียศเดิมว่า “ พระยาสุขุมนัยวินิต ” ซึ่งท่านได้พัฒนาเมืองนครศรีธรรมราชจนเกิดความเจริญยิ่งขึ้น ต่อมาในสมัยที่ นายน้อม อุปรมัย เป็นเทศมนตรีเมืองนครศรีธรรมราช ได้นำเอาส่วนหนึ่งของชื่อ ยมราช มาตั้งเป็นชื่อของถนนสายนี้ เพื่อรำลึกถึงเทศาภิบาลมณฑลนคร ศรีธรรมราชคนแรก ๗. #ถนนนางงาม ถนนนางงาม เป็นถนนที่อยู่ด้านทิศเหนือของศาลากลางเมืองนครศรีธรรมราช เชื่อมระหว่างสี่แยกราชดำเนินด้านหน้าศาลากลาง และสี่แยกศรีธรรมราชด้าน หลังศาลากลาง ซึ่งถนนนางงาม มีที่มาจาก ชื่อส่วนหนึ่งของ “ ออกญาเสนาภิ มุข ” คือชื่อท่อนหลังของออกญาท่าน “ นางามาซะ ” มาตั้งเป็นชื่อถนน ซึ่งภายหลังได้เพี้ยนจากชื่อ “ นางามาซะ ” เป็น “ นางงาม ” ในที่สุด ๘. #ถนนเทวบุรี ถนนเทวบุรี เป็นถนนที่ทอดยาวจากสี่แยกศรีธรรมราช ไปยังสามแยกโพธิ์เสด็จ สันนิษฐานว่า มีที่มาจาก ชื่อของ “ ออกนางเทวาราชบุรี ” นางพราหมณีที่มีชื่อระบุในตำนานพราหมณ์เมืองนครศรีธรรมราช ที่ได้บุกถางสร้างนาในแถบบริเวณนั้น จึงมีการตั้งชื่อเพื่อให้เกียรติแก่นางพราหมณีที่บุกร้างถางพกมาตั้งแต่แรก ๙. #ถนนเสนาณรงค์ ถนนเสนาณรงค์ เป็นถนนที่เชื่อมระหว่าง ถนนราชดำเนินด้านทิศใต้ ไปยังถนนยังตลาดท่าแพ ถนนเส้นนี้ตัดผ่านใจกลางค่าย โดยชื่อถนนมีที่มาจาก “ พลตรีหลวงเสนาณรงค์ ” ผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ ๖ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๒ ซึ่งเกิดเหตุการณ์ที่ทำให้เกิดวีรกรรมของทหารในค่ายวชิราวุธต่อต้านการรุกรานของญี่ปุ่น จึงมีการนำเอาชื่อของผู้บัญชาการในยุคนั้น มาตั้งเป็นถนนสายหลักใจกลางค่ายวชิราวุธ ๑๐. #ถนนพนมวัง ถนนพนมวัง เป็นถนนที่เชื่อมระหว่าง ถนนคลองทา ทางตะวันออก และ ถนนยมราช ทางตะวันตก อยู่ถัดจากถนนกาชาด ถนนพนมวัง มาจากชื่อของ พระพนมวัง เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชคนแรกในยุคอยุธยาตอนต้น ที่พาไพร่พลจากเมืองเพชรบุรี ลงมาฟื้นฟูบูรณาการเมืองนครศรีธรรมราช ๑๑. #ถนนสะเดียงทอง ถนนสะเดียงทอง เป็นถนนที่เชื่อมถนนคลองทา กับ ถนนยมราช อยู่ถัดจากถนนพนมวัง ถนนสะเดียงทอง มาจากชื่อของ พระนางสะเดียงทอง พระชายาของพระพนมวัง เจ้าผู้ครองนครศรีธรรมราชในยุคต้นอยุธยา จึงมีการตั้งชื่อถนนให้คู่กัน ระหว่างพระพนมวัง และ พระนางสะเดียงทอง ๑๒. #ถนนศรีราชา ถนนศรีราชา เป็นถนนที่เชื่อมระหว่างถนนหลังวัดเสมาเมือง และ ถนนศรีธรรมราช มีที่มาจากชื่อของ เจ้าศรีมหาราช โอรสของพระพนมวังและพระนางสะเดียงทอง ที่ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเจ้าพระยาศรีธรรมโศกราชคนแรก หลังจากที่กรุงศรีอยุธยาได้ผนวกดินแดนทางตอนใต้ทั้งหมดเข้าเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักร ๑๓. #ถนนสุรินทร์ราชา ถนนสุรินทร์ราชา เป็นถนนที่เชื่อมระหว่าง ถนนราชดำเนิน และ ถนนศรีธรรมโศก อยู่ถัดจากถนนพระคลัง สันนิษฐานว่า นำชื่อมาจาก เจ้าพระยาสุรินทราชา ( จันทร์ ) สมุหคชบาลซ้ายแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งครั้งหนึ่ง ท่านเคยเป็นอุปราชเมืองนครศรีธรรมราช ในช่วงที่เจ้านครหนูประกาศตนเป็นอิสระ จึงได้เอาทินนามส่วนหนึ่งของท่าน มาตั้งเป็นชื่อถนน เพื่อให้ระลึกถึงท่าน ๑๔. #ถนนกาชาด ถนนกาชาด เป็นถนนที่อยู่ด้านทิศใต้ของวัดวังตะวันตก เชื่อมระหว่างสี่แยกวัดวัง และสามแยกถนนยมราช นำชื่อมาจาก “ท่านพระครูกาชาด ( ย่อง ) ” อดีตเจ้าอาวาสวัดวังตะวันตก ผู้พัฒนาวัดวังตะวันตกจนถึงจุดเจริญสูงสุด จึงได้นำชื่อท่านมาตั้งเป็นชื่อถนนด้านข้างทิศใต้ของวัด เพื่อเป็นที่ระลึกถึง ๑๕. #ซอยสุธรรมมนตรี ซอยสุธรรมมนตรี เป็นซอยที่อยู่ตรงกลาง ระหว่างถนนนางงามทางด้านใต้ และ ซอย ณ นคร ทางด้านเหนือ เชื่อมระหว่างถนนราชดำเนิน และ ถนนศรีธรรมราช มีที่มาจากชื่อของ เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี ( หนูพร้อม ณ นคร ) เจ้าเมืองนครคนสุดท้าย และ ผู้ว่าราชการจังหวัดนครศรีธรรมราชคนแรก ที่ได้สละที่ดินในส่วนของตน ให้ทางราชการนำไปใช้ประโยชน์สาธารณะ จึงมีการนำชื่อของท่าน ตั้งเป็นชื่อซอยขึ้นมา ๑๖. #ซอยธนกุมาร ซอยธนกุมาร เป็นซอยที่พาดไปทางตะวันตก เชื่อมระหว่างถนนหลังวัดพระบรมธาตุ ถนนหลังวัดสวนป่าน ไปบรรจบกับถนนศรีธรรมราชในทิศตะวันตก มีที่มาจากชื่อของเจ้าชายทนตกุมาร ผู้เชิญพระทันตธาตุจากลังกามาสู่เมืองนคร ตามตำนานพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราชได้ระบุไว้ ๑๗. #ซอยเหมชาลา ซอยเหมชาลา เป็นซอยที่พาดไปทางตะวันตก เชื่อมระหว่างถนนหลังวัดพระบรมธาตุ กับ ถนนหลังวัดสวนป่าน มีที่มาจากชื่อของเจ้าหญิงเหมชาลา ผู้เชิญพระทันตธาตุจากลังกามาสู่เมืองนครคู่กับเจ้าชายทนตกุมาร ตามตำนานพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราชได้ระบุไว้ ๑๘. #ซอยไกรพลดาน ซอยไกรพลดาน เป็นซอยที่พาดเชื่อมระหว่างถนนหลังพระบรมธาตุ กับถนนศรีธรรมราช โดยอยู่ถัดจากถนนท่าชี มีที่มาจากชื่อของ “ พันไกรพลดาล ” ซึ่งเป็นผู้สร้างวัดมังคุด ตามตำนานพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ซึ่งปัจจุบัน วัดมังคุด ก็คือโรงเรียนวัดพระมหาธาตุ ๑๙. #ซอยท่านปาน ซอยท่านปาน เป็นซอยที่อยู่ถัดจากซอยวัดหน้าพระลานลงมาด้านทิศใต้ เชื่อมต่อระหว่างถนนราชดำเนิน และ ถนนหลังพระบรมธาตุ มีที่มาจากชื่อจริงของ “พระครูเทพมุนีศรีสุวรรณถูปาฎมาภิบาล ” ผู้นำการบูรณะองค์พระบรมธาตุ และพระอารามครั้งใหญ่ในสมัยรัชกาลที่ ๕ จึงมีการนำชื่อจริงของท่าน มาตั้งเป็นชื่อซอย เพื่อระลึกถึงคุณูปการในการบูรณะพระบรมธาตุจนสำเร็จเสร็จสิ้น ด้วยแรงศรัทธาของมหาชน ๒๐. #ซอยท่านร่ม ซอยท่านร่ม เป็นซอยที่เชื่อมระหว่างถนนหลังพระบรมธาตุ และ ถนนศรีธรรมราช อยู่ถัดจากถนนหลังพระธาตุ มีที่มาจากพระภิกษุจากเมืองปินังท่านหนึ่ง ซึ่งศรัทธามาร่วมบูรณะพระบรมธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ในช่วงหลังจากที่ ท่านปาน หรือ “ พระครูเทพมุนีศรีสุวรรณถูปาฎมาภิบาล ” ได้ลาสิกขาไปเป็นคฤหัสน์แล้ว ท่านร่มผู้นี้ ได้นำเอาทรัพย์สินที่ผู้ศรัทธาถวายพระบรมธาตุขายเป็นปัจจัย เก็บไว้เองจนสิ้น และภายหลังได้นำทรัพย์นั้นหนีไปพร้อมกับนางชีที่มากับตนด้วยในคราวแรก และท่านร่มผู้นี้ ก็เป็นที่มาของสำนวนพื้นเมืองที่ว่า “ หยำขี้ท่านร่ม ” แปลว่า ไม่ได้ดั่งที่หวังไว้ หรือ ผิดหวังนั้นเอง ซึ่งการนำเอาชื่อท่านร่มมาตั้งเป็นชื่อซอย อาจเป็นไปได้ว่า ท่านเคยอาจอาศัยในแถบนั้นมาก่อน ๒๑. #ซอยราชเดช ซอยราชเดช เป็นซอยที่อยู่ตรงหน้าโรงพักเก่าของ สภ.นครศรีธรรมราช เป็นซอยเชื่อมระหว่าง ถนนราชดำเนิน และ ถนนศรีปราชญ์ ซอยราชเดช ตั้งชื่อมาจากสร้อยท้ายยศของ ท่าน พล.ต.ต. ขุนพันธรักษ์ราชเดช นายตำรวจชาวเมืองนครศรี ธรรมราช ผู้ทำคุณประโยชน์แก่ชาวนครมาอย่างยาวนาน และเป็นเจ้าพิธีกรรมที่รู้จักกันดีในนักนิยมพระเครื่อง เครื่องรางของขลัง ภายในซอยเป็นบ้านพักของท่าน และด้านหน้าซอยด้านถนน ราชดำเนิน ก็เป็นอนุสาวรีย์ของท่าน ที่ตั้งเด่นเป็นสง่า เป็นที่บูชาของผู้ที่เลื่อมใสในตัวท่านตลอดมา การศึกษาที่มาของชื่อถนน จึงเปรียบเสมือนการเปิดอ่านสมุดข่อยทางประวัติศาสตร์ ที่ทำให้เราตระหนักรู้ว่า ทุกย่างก้าวที่เราเดินย่ำ ล้วนทับซ้อนอยู่บนรอยเท้าของบรรพชน ผู้สร้าง ผู้ปกป้อง และผู้เสียสละ เพื่อให้นครศรีธรรมราชดำรงความเป็นปึกแผ่นสืบมาจนถึงปัจจุบัน อ้างอิงข้อมูล ผศ.ประหยัด เกษม สารนครศรีธรรมราช